طرز تهیه چای سرد در خانه؛ سرد دم، آیس‌تی و ۶ دستور خوش‌طعم

وقتی هوا گرم می‌شود، خیلی از ما به جای چای داغ سراغ نوشابه و آبمیوه‌های شیرین می‌رویم. اما چای سرد خانگی، اگر درست تهیه شود، نوشیدنی‌ای خنک، خوش‌عطر و بسیار کم‌شیرین است که می‌تواند جای این نوشیدنی‌ها را بگیرد. در این راهنما دو روش اصلی تهیه‌ی چای سرد، یعنی «سرد دم» و «آیس‌تی سریع»، را قدم‌به‌قدم توضیح می‌دهیم، نسبت دقیق چای و آب را برای هر نوع چای می‌گوییم و چند دستور خوش‌طعم برای تابستان پیشنهاد می‌کنیم.

چای سرد دم چیست و چه فرقی با آیس‌تی دارد؟

دو راه اصلی برای چای سرد وجود دارد. در روش سرد دم، برگ چای در آب سرد قرار می‌گیرد و چند ساعت در یخچال آرام دم می‌کشد. در روش آیس‌تی، چای مثل همیشه با آب داغ، اما پررنگ‌تر، دم می‌شود و بلافاصله روی یخ ریخته می‌شود تا سرد شود. روش اول زمان بیشتری می‌برد اما طعمی نرم‌تر و کم‌تلخ‌تر دارد؛ روش دوم سریع است و برای وقتی که مهمان ناگهانی دارید عالی است.

چرا چای سرد دم تلخ نمی‌شود؟

تلخی و گسی چای بیشتر از ترکیباتی به نام تانن‌ها و کاتچین‌ها می‌آید که در آب داغ با سرعت زیادی از برگ خارج می‌شوند. در آب سرد، این ترکیبات بسیار کندتر استخراج می‌شوند، در حالی که ترکیبات معطر و شیرین‌تر به‌تدریج وارد آب می‌شوند. نتیجه چایی است با طعم نرم، کمی شیرین و عطری کامل، حتی بدون شکر. همچنین چون کافئین هم در آب سرد کمتر استخراج می‌شود، چای سرد دم معمولاً کافئین کمتری از همان مقدار چای داغ دارد.

مواد و وسایل لازم

• چای خوب: چای سیاه برگ کامل، چای سبز یا دمنوش. چای‌های ریز هم کار می‌کنند اما ممکن است کمی کدر شوند.
• آب آشامیدنی: آب تصفیه‌شده یا معدنی؛ چون آب جوشانده نمی‌شود، کیفیتش اهمیت زیادی دارد.
• بطری یا پارچ شیشه‌ای دربسته: شیشه بو نمی‌گیرد و رنگ زیبای چای را نشان می‌دهد.
• صافی ریز: برای جدا کردن برگ‌ها.
• یخچال: چای سرد را همیشه در یخچال دم کنید، نه در دمای اتاق.

نسبت چای و آب و زمان دم برای هر نوع چای

این نسبت‌ها نقطه‌ی شروع‌اند. اگر چای پررنگ‌تر می‌خواهید، مقدار چای را بیشتر کنید، نه زمان را؛ دم بیش از ۱۲ ساعت ممکن است طعم را کمی گس کند.

روش اول: چای سرد دم (قدم‌به‌قدم)

۱. ظرف را آماده کنید

پارچ یا بطری را با آب گرم و مایع ظرفشویی بشویید و کاملاً آب‌کشی کنید تا بوی شوینده در چای نماند.

۲. چای را اندازه کنید

برای یک لیتر آب، حدود ۴ قاشق غذاخوری چای سیاه برگ کامل بریزید. اگر ترازو دارید، ۸ تا ۱۰ گرم.

۳. آب سرد بریزید

آب آشامیدنی را روی چای بریزید، ظرف را ببندید و یکی دو بار تکان دهید تا همه‌ی برگ‌ها خیس شوند.

۴. در یخچال بگذارید

ظرف را شب در یخچال بگذارید. صبح، یعنی بعد از ۸ تا ۱۲ ساعت، چای آماده است.

۵. صاف و سرو کنید

چای را از صافی رد کنید و در بطری تمیز بریزید. با یخ و برش لیمو یا نعناع سرو کنید.

روش دوم: آیس‌تی سریع در ۱۰ دقیقه

اگر وقت ندارید، این روش را امتحان کنید. چای را با آب جوش و دو برابر مقدار معمول دم کنید؛ مثلاً برای دو لیوان، ۴ قاشق چای‌خوری چای سیاه در یک لیوان آب جوش. بعد از ۴ تا ۵ دقیقه چای را صاف کنید و بلافاصله روی یک لیوان پر از یخ بریزید. یخ‌ها آب می‌شوند و چای را هم رقیق و هم سرد می‌کنند. اگر شیرینی می‌خواهید، شکر یا عسل را در همان چای داغ حل کنید و بعد روی یخ بریزید. چای سیاه در این روش ممکن است کمی کدر شود که طبیعی است.

شربت ساده برای شیرین کردن چای سرد

شکر در آب سرد خوب حل نمی‌شود و ته لیوان می‌نشیند. برای شیرین کردن چای سرد، شربت ساده درست کنید: یک لیوان شکر و یک لیوان آب را روی حرارت ملایم هم بزنید تا شکر کاملاً حل شود، بعد بگذارید خنک شود و در شیشه‌ی دربسته در یخچال نگه دارید. یک تا دو قاشق غذاخوری از این شربت برای یک لیوان چای سرد کافی است. اگر عسل دوست دارید، آن را در کمی آب گرم حل کنید و بعد به چای سرد اضافه کنید.

شش دستور خوش‌طعم چای سرد

۱. چای سرد لیمو و نعناع

چای سیاه سرد دم را با آب نصف لیمو، چند برش لیمو و یک مشت برگ نعناع تازه در پارچ مخلوط کنید. این کلاسیک‌ترین و محبوب‌ترین چای سرد است.

۲. چای سرد هلو

یک هلوی رسیده را برش بزنید و نیمی از آن را کمی له کنید. در پارچ چای سیاه سرد دم بریزید و دو ساعت در یخچال بگذارید تا طعم هلو به چای برود. با برش‌های تازه‌ی هلو سرو کنید.

۳. چای سبز سرد با خیار و نعناع

چای سبز سرد دم را با چند برش نازک خیار و نعناع تازه سرو کنید. این نوشیدنی بسیار سبک و خنک است و برای روزهای خیلی گرم عالی است.

۴. ارل گری سرد با پرتقال

ارل گری را به روش سرد دم تهیه کنید و هنگام سرو، چند برش پرتقال و کمی شربت ساده اضافه کنید. عطر برگاموت و پرتقال ترکیبی بسیار دلپذیر می‌سازند.

۵. چای سرد زعفرانی و گلاب (سبک ایرانی)

چند رشته زعفران را در دو قاشق آب گرم دم کنید. چای سیاه سرد دم را با این زعفران، یک قاشق گلاب و کمی شربت ساده مخلوط کنید. این نوشیدنی عطر و رنگ ایرانی دارد و برای پذیرایی تابستانی بی‌نظیر است.

۶. دمنوش سرد به‌لیمو

برای کسانی که کافئین نمی‌خواهند، دمنوش به‌لیمو و نعناع را به روش سرد دم یا گرم دم و سپس خنک‌شده تهیه کنید و با یخ و لیمو سرو کنید.

کدام چای برای چای سرد بهتر است؟

• چای سیلان: رنگ قرمز شفاف و عطر میوه‌ای؛ بهترین پایه برای چای سرد کلاسیک.
• ارل گری: عطر برگاموت در سرما تازه‌تر حس می‌شود.
• چای سبز: در روش سرد دم کاملاً بدون تلخی است.
• چای جاسمین: عطر گل یاس در چای سرد بسیار دلپذیر است.
• دمنوش‌ها: به‌لیمو، نعناع و چای ترش برای نسخه‌ی بدون کافئین.

چای‌های خیلی ریز مثل کلکته برای چای سرد دم مناسب‌اند اما ممکن است کمی کدر شوند و رسوب ریز بدهند.

نگهداری و ایمنی چای سرد

چای سرد نوشیدنی‌ای است که جوشانده نمی‌شود و ساعت‌ها در آب سرد می‌ماند؛ پس رعایت بهداشت در آن اهمیت دارد. همیشه از آب آشامیدنی سالم و ظرف تمیز استفاده کنید، چای را فقط در یخچال دم کنید و بعد از صاف کردن، حداکثر تا سه روز نگه دارید. اگر چای سرد بوی ترش یا طعم غیرعادی پیدا کرد یا لایه‌ای روی آن تشکیل شد، آن را دور بریزید. میوه‌ها و برگ‌های تازه را فقط هنگام سرو اضافه کنید، چون میوه در پارچ زودتر خراب می‌شود.

چای سرد یا نوشابه؟

یک لیوان چای سرد خانگی بدون شکر تقریباً هیچ کالری ندارد و حتی با یک قاشق شربت ساده، قند آن بسیار کمتر از نوشابه‌ها و بسیاری از آبمیوه‌های صنعتی است. اگر عادت به نوشیدنی شیرین دارید، شیرینی چای سرد را به‌تدریج کم کنید؛ معمولاً بعد از چند هفته، چای سرد کم‌شیرین برایتان کاملاً خوش‌طعم می‌شود. چای‌های سرد بطری‌شده‌ی بازار هم اغلب شکر زیادی دارند؛ نسخه‌ی خانگی سالم‌تر و ارزان‌تر است.

اشتباهات رایج در تهیه‌ی چای سرد

• دم کردن در دمای اتاق: برای ایمنی، همیشه در یخچال دم کنید.
• دم بیش از حد: بیشتر از ۱۲ تا ۱۴ ساعت، چای سیاه را گس می‌کند.
• شکر خشک: در آب سرد حل نمی‌شود؛ از شربت ساده استفاده کنید.
• ریختن چای داغ معمولی روی یخ: چای خیلی رقیق و بی‌مزه می‌شود؛ برای آیس‌تی، چای را دو برابر پررنگ دم کنید.
• نگه داشتن برگ‌ها در چای آماده: بعد از زمان دم، حتماً چای را صاف کنید.

چای سرد برای مهمانی تابستانی

اگر مهمانی تابستانی دارید، شب قبل دو یا سه نوع چای سرد دم کنید؛ مثلاً یک پارچ چای سیاه لیمو و نعناع، یک پارچ چای سبز با خیار و یک پارچ دمنوش به‌لیمو برای کسانی که کافئین نمی‌خواهند. پارچ‌های شیشه‌ای شفاف را با برش‌های لیمو، پرتقال و برگ‌های نعناع تزئین کنید و کنارشان ظرف یخ و شربت ساده بگذارید تا هر کس نوشیدنی‌اش را به سلیقه‌ی خودش شیرین کند. یخ‌هایی که از خود چای سرد درست شده باشند، یعنی چای را در قالب یخ بریزید و فریز کنید، نوشیدنی را رقیق نمی‌کنند و ظاهر زیبایی هم دارند.

چای سرد برای کودکان

چای سیاه و سبز کافئین دارند و برای کودکان کم‌سن مناسب نیستند. برای بچه‌ها دمنوش‌های بدون کافئین مثل به‌لیمو یا چای ترش را به‌صورت سرد و کم‌شیرین تهیه کنید. این نوشیدنی‌ها جایگزین خوبی برای نوشابه و آبمیوه‌های صنعتی پرقند در مهمانی‌ها و گردش‌های تابستانی‌اند.

تاریخچه‌ی کوتاه چای سرد

نوشیدن چای سرد در قرن نوزدهم در آمریکا رایج شد و در نمایشگاه جهانی سنت‌لوئیس در سال ۱۹۰۴ میلادی، وقتی هوای گرم بازدیدکنندگان را به سمت نوشیدنی‌های خنک کشاند، شهرت بیشتری پیدا کرد. امروز چای سرد در بسیاری از کشورها نوشیدنی اصلی تابستان است؛ از چای سرد شیرین جنوب آمریکا تا چای سبز سرد ژاپنی و چای سرد شیری تایلندی. در ایران هم در سال‌های اخیر چای سرد خانگی، به‌خصوص با لیمو و نعناع و گاهی با زعفران و گلاب، طرفداران زیادی پیدا کرده است.

اندازه‌ها برای یک لیوان

اگر فقط یک لیوان چای سرد می‌خواهید، یک قاشق غذاخوری سرپر چای سیاه، یعنی حدود ۲٫۵ گرم، را در یک لیوان ۲۵۰ میلی‌لیتری آب سرد بریزید، روی آن را بپوشانید و ۸ ساعت در یخچال بگذارید. برای آیس‌تی سریع یک لیوانی، دو قاشق چای‌خوری چای را در نصف لیوان آب جوش ۴ دقیقه دم کنید و روی نصف لیوان یخ بریزید.

چای سرد دم با چای کیسه‌ای

اگر چای کیسه‌ای دارید، برای هر لیتر آب حدود ۴ تا ۵ کیسه کافی است. کیسه‌ها را در پارچ آب سرد بگذارید و بعد از ۸ ساعت بیرون بیاورید. کیسه‌ها را فشار ندهید تا تلخی وارد چای نشود. چای‌های کیسه‌ای معمولاً از خرده‌ی ریز چای پر شده‌اند و زودتر رنگ می‌دهند؛ پس می‌توانید زمان را کمی کوتاه‌تر کنید.

چای سرد شیری

برای کسانی که چای با شیر دوست دارند، نسخه‌ی سرد آن هم بسیار خوش‌طعم است. چای سیاه قوی، مثل چای آسام، را دو برابر پررنگ دم کنید، شیرین کنید و بگذارید خنک شود. سپس روی یخ بریزید و یک‌سوم لیوان شیر سرد اضافه کنید. اگر کمی هل کوبیده یا دارچین هم در چای داغ دم کنید، نوشیدنی‌ای شبیه چای ماسالای سرد خواهید داشت.

چای سرد میوه‌ای با توت‌ها

یک مشت توت‌فرنگی، تمشک یا شاه‌توت تازه یا یخ‌زده را کمی له کنید و در پارچ چای سیاه یا دمنوش سرد بریزید. بعد از یکی دو ساعت، چای رنگ و طعم میوه را می‌گیرد. این روش برای مهمانی‌ها جذاب است و نیاز به شکر را هم کمتر می‌کند، چون میوه‌ها شیرینی طبیعی دارند. نوشیدنی را تا یک روز مصرف کنید، چون میوه‌ی تازه زود تخمیر می‌شود.

چای سرد در بطری سفری

برای محل کار، دانشگاه یا گردش، بطری‌های شیشه‌ای یا استیل دارای صافی داخلی بسیار کاربردی‌اند. شب، چای و آب سرد را در بطری بریزید و در یخچال بگذارید؛ صبح، صافی را بیرون بیاورید و بطری را با خودتان ببرید. اگر بطری عایق دارید، چای تا ساعت‌ها خنک می‌ماند. بطری را هر روز بشویید و خشک کنید.

آیا چای سرد همان ویژگی‌های چای داغ را دارد؟

چای سرد از همان برگ چای تهیه می‌شود و بسیاری از ترکیبات چای، از جمله پلی‌فنول‌ها، در آن وجود دارند؛ هرچند نسبت ترکیبات کمی با چای داغ فرق می‌کند. در روش سرد دم، کافئین و تانن کمتری استخراج می‌شود و به همین دلیل چای نرم‌تر و کم‌تلخ‌تر است. در آیس‌تی که با آب داغ دم می‌شود، ترکیب نوشیدنی به چای داغ نزدیک‌تر است. مهم‌تر از این تفاوت‌ها، این است که چای سرد بدون شکر می‌تواند جایگزین نوشیدنی‌های شیرین شود و به نوشیدن مایعات کافی در روزهای گرم کمک کند.

چای سرد و نوشیدن آب کافی در تابستان

در روزهای گرم، بدن آب بیشتری از دست می‌دهد و بسیاری از افراد، به‌خصوص سالمندان، کمتر از نیازشان آب می‌نوشند. چای سرد کم‌رنگ و دمنوش‌های سرد بدون کافئین راهی خوشایند برای نوشیدن مایعات بیشتر است. با این حال، آب ساده همچنان بهترین نوشیدنی است و چای سرد کافئین‌دار را نباید جایگزین کامل آب کرد. اگر بیماری قلبی یا کلیوی دارید و پزشک مصرف مایعاتتان را محدود کرده، طبق دستور پزشک عمل کنید.

جمع‌بندی

چای سرد خانگی یکی از ساده‌ترین و سالم‌ترین نوشیدنی‌های تابستان است. کافی است شب، چای و آب سرد را در یک پارچ بریزید و صبح، نوشیدنی خنک و خوش‌عطرتان آماده است. برای شروع، چای بهاره لاهیجان یا چای سبز لاهیجان را امتحان کنید و بعد با میوه، نعناع و دمنوش‌ها ترکیب‌های تازه بسازید. اگر به چای داغ علاقه دارید، طرز دم کردن چای ایرانی را هم بخوانید.